Sol Iustitiae Illustra Nos

Krijgt rechtvaardigheid een kans?

Sol Iustitiae Illustra Nos?

U herkent bovenstaande spreuk wellicht als de zinspreuk van de Universiteit Utrecht. Het was Gisbertus Voetius (ook maar doodgewoon geboren als Gijsbert Voet) die tijdens de opening van de universiteit op 26 maart 1636 de universiteit een motto meegaf: Sol iustitiae illustra nos, ‘zonne der gerechtigheid, verlicht ons’. In zijn inaugurele rede benadrukte hij hoe afhankelijk juist wetenschappers zijn van ‘de zon der gerechtigheid’, waarmee hij doelde op Christus. Tegenwoordig wordt de universitaire zinspreuk vaak vertaald met het minder Bijbels klinkende ‘zon van rechtvaardigheid, verlicht ons’ en het idee erachter is nu dat studenten opgevoed dienen te worden tot verantwoordelijke burgers, die rechtvaardig handelend in de samenleving staan.

Rechtvaardigheid staat hoog in het vaandel in onze West-Europese cultuur. Men grijpt terug op Plato en Aristoteles om het woord te definiëren en het woord beschaving past er vaak nog in dezelfde adem erachteraan. Iedereen lijkt een opvatting te hebben over wat rechtvaardig is. Concepten van recht, rechtvaardigheid en eerlijkheid worden hierbij vaak door elkaar gebruikt. Wat is echter rechtvaardigheid? En wie bepaalt dat? Weten we überhaupt nog het verschil tussen recht en rechtvaardigheid? Recht is immers niet vanzelfsprekend ook rechtvaardig. Landen, organisaties en individuen verwijzen in hun motto’s vaak naar rechtvaardigheid, maar er zijn gemakkelijk vraagtekens te plaatsen bij de rechtvaardigheid van hun werkwijze. Mensen verwarren hun ‘gevoel voor rechtvaardigheid’ wellicht met een drang naar openheid en eerlijkheid, maar speelt rechtvaardigheid an sich nog een rol? Krijgt rechtvaardigheid een kans? Een kans in de wereldpolitiek, een kans in ons rechtssysteem, een kans in ons leven?

In een serie van zes lezingen willen we ons verdiepen in de rechtvaardigheid van onze samenleving. We zullen in de eerste lezing de vraag behandelen of we rechtvaardigheid eenduidig kunnen opvatten en waar wij ons idee van rechtvaardigheid op baseren. In het kader hiervan zal er ook een lezing zijn die specifiek ingaat op de theologische visie op rechtvaardigheid, waarbij de verschillen tussen de joodse en christelijke visie centraal staan. In vier andere lezingen willen we kijken hoe verschillende opvattingen over rechtvaardigheid doorwerken in de verschillende lagen van de samenleving. Er zal een lezing zijn die specifiek ingaat op de rol van rechtvaardigheid binnen ons rechtssysteem en er komt een lezing waarin het Nederlands buitenlands beleid (m.b.t. humanitaire interventies) onder de loep genomen wordt. Verder zal er een lezing zijn over de rechtvaardigheid van de economische ordening in ons land en wordt de reeks gesloten met een lezing die rechtvaardigheid heel specifiek aan duurzaamheid koppelt.

Sol iustitiae illustra nos, laten we er maar een vraagteken achter zetten; honderdduizenden studenten in onze stad zijn afgestudeerd onder dit motto en zijn opgegaan in de vele organisaties die ons land telt. Laten we ons als samenleving en individuen nog verlichten door wat werkelijk rechtvaardig is? Ik hoop dat u actief met ons mee gaat denken gedurende de verschillende lezingen. Dit geldt niet in het minst voor de lezing die we samen met het BOCS organiseren onder het thema ‘Horizon’. Voor meer informatie over deze en de andere lezingen verwijs ik u graag naar de artikelen verderop in deze bundel. Daar vindt u ook een korte introductie van de briljante geesten die wij bereid hebben gevonden om in de rol van lector in te gaan op onze vragen.

Met amicale groet,

Ama. Agnieta van der Plaat